Środowisko artystyczne miasta Olkusz jest bardzo bogate w sławne nazwiska. To właśnie z Olkuszem związana była przez wiele lat malarka, akwarelistka i pastelista Maria Płonowska (1878 – 1955). Z Olkuszem związani są również jeden z najwybitniejszych polskich malarzy Jan Trasin, Marek Sołtysik, znany jako pisarz, autor wielu powieści oraz słuchowisk radiowych, Adam Marczukiewicz, Stanisław Tabisz, Włodzimierz Syguła oraz Stanisław Chomiczewski i Janusz Trzebiatowski.

W Olkuszu oraz w jego okolicach tworzy cała grupa artystów plastyków, spośród ktych największym uznaniem cieszą się: Stanisław Stach, Wiesław Nadymus, Stanisław Jakubas, Stanisław Wywioł i Zofia Rola-Wywioł, Jacek Taszycki, Jerzy Kantorowicz, Henryk i Tytus Dessauer, Mariusz Połeć, Klaudia Zub, Anna Kajda i Mirosław Michalski.

W Olkuszu urodził się również i wychował ks. Tadeusz Rydzyk, postać budząca wiele kontrowersji nawet w Episkopacie, twórca toruńskiej rozgłośni Radio Maryja.

Z Olkusza wywodzą się również Maciej i Kuba Molędowie. Maciej dał się poznać ze współpracy z muzykiem Robertem Chojnackim, natomiast Kuba był wokalistą grupy „LO24”, obecnie dalej zajmuje się muzyką i jest związany ze stacją Disney Chanel.

Znanymi w Olkuszu zespołami muzycznym są „Żywioły”, wcześniej była KAMA oraz LABRE i ODWET.

Olkusz posiada również prężnie działający Miejski Ośrodek Kultury, gdzie działają liczne sekcje, między innymi rozwijające zdolności młodych ludzi w zakresie malowania, rzeźbienia, tańca, fotografowania oraz wiele innych. Przy MOKu działają również zespoły artystyczne, a co roku są organizowane m.in. konkursy literackie (Turniej o Gmerk Olkuski oraz Konkurs im. Lecha Piwowara), a także wojewódzki konkurs taneczny "Wojtan". W działającym w MOKu Kinie „Zbyszek” można oglądać najnowsze produkcje filmowe.

Na terenie miasta znajdują się również interesujące ośrodki muzealne: Muzeum Regionalne przy PTTK, Muzeum Afrykanistyczne im. Bogdana Szczygła oraz Muzeum Pożarnictwa. Od czerwca 2001 roku działa w Olkuszu filia Małopolskiego Biura Wystaw Artystycznych, mieszcząca się w Dworku Machnickich przy ulicy Szpitalnej 34.

W powiecie znajdują się również hale sportowo-widowiskowe w Olkuszu, Bukownie i Wolbromiu oraz wyciąg narciarski w Jaroszowcu. Działają liczne kluby sportowe - największe osiągnięcia mają na swym koncie akrobaci sportowi z MKS "Nadzieja", szachiści z "Czarnego Konia", drugoligowi siatkarze z klubu "Kłos Hilcus", łucznicy z Wolbromia oraz lekkoatleci z Kłosa i KS Olkusz.